Architectuur en kerkbouw van duisternis naar licht, van Saturnus naar Zon

4/ Architectuur en kerkbouw van duisternis naar licht, van Saturnus naar Zon, van West naar Oost, van Gotiek naar Russisch Orthodox / Architecture and churchbuilding from darkness to light, from Saturn to Sun, from West to East, from Gothic tot Russian Orthodox

Zie onderaan voor meer informatie over de 7 planeten-archetypen in samenhang met de kunstgeschiedenis.

De West-Europese [Engelse-] periode* is het 5e na-atlanische cultuurtijdperk* [vanaf 1413], het Vissen-tijdperk*, waarin de mensheid vooral aan de ontplooiing van de 'Bewustzijnsziel-ziel"* moet werken, volgens de Antroposofische opvatting over de wereldgeschiedenis.
------------------------------------------------------------------------
* Voor meer informatie over de betekenis van het Vissentijdperk, zie [submenu 1/ Joffra en de planetaire archetypen] het gedeelte over Jupiter, en wel het commentaar onder het plaatje van Sterrenbeeld Vissen [van Joffra]....
--------------------------------------------------------------------------------

In de Late Middeleeuwen wordt het Bewustzijns-ziele-tijdperk a.h.w. al voorbereid.
In het Vissen-tijdperk worden vooral de Noord-Europese volkeren dominerend [de rond de Noordzee levende volkeren], de zeevarende volkeren die in die tijd [begin 15e eeuw] met de ontdekkingsreizen over zee begonnen [als echte 'Vissen'...].
De Romaanse kunst is nog een voortzetting van het Grieks-Latijnse tijdperk.
-In de kunstgeschiedenis wordt de Gotiek als de eerste echte originele cultuurimpuls gezien die van de Noordelijke volkeren uitging [het ontstond in Noord-West-Frankrijk en ook in Engeland en Duitsland verspreidde het zich weldra], en in dezelfde tijd ontstond in Parijs, rond de Notre Dame de eerste vorm van meerstemmigheid in de muziek, wat evenzeer een symptoom was van een bewustzijnsverandering en van het ontwaken van de Bewustzijnsziel.
-We vinden een steeds sterker wordend individualisme, in de schilderkunst ontstaat bv. het portret, en daarna het zelfportret.
-Het ontstaan van het perspectief in de schilderkunst en het genre van het stilleven was het symptoom voor een grotere belangstelling voor de aardse wereld.

In de sterk verticale tendens van de Gotiek kunnen wij iets ervaren van het individualisme van de moderne Bewustzijns-ziele-mens, de 'Ik-mens'.
Het Saturnus-type is ook de 'Ikbewuste mens'...

Deze sterk verticale tendens drukte zich ook uit in de mode van de punthoeden en de schoenen met lange punten.

In het Bewustzijnsziele-tijdperk incarneert het Ik van de mens in zijn stoffelijke lichaam, vandaar de sombere tendens van de Noordelijke mens, want het stoffelijke lichaam is 'het graf van de ziel', de ziel wordt dus a.h.w. 'gekruisigd' aan de materie [vandaar de fascinatie voor het kruis en de dood als thema]. Zijn ziel 'sterft' aan het materialisme...

De moderne mens wordt hoe langer hoe meer een 'dode ziel', zonder hart, denk daarbij aan de kille en onmenselijke doodsheid en zielloosheid van veel moderne architectuur, en aan veel afzichtelijke uitwassen van de moderne kunst....

In de Gotische periode voelde men dat er een duister tijdperk in aantocht was, men voelde de dood van de ziel naderbij komen, vandaar het typische 15e eeuwse genre van de 'Dodendansen', en het succes wat Dürer had met zijn gravures over de Apocalypse.
[De dood is antroposofisch gezien 'Ahriman', en de Duivel is 'Lucifer'; In dit tijdperk begint dus in nog sterkere mate als daarvoor 'de dans met de duivel' [de zelfzucht] en 'de dans met de dood' [het materialisme]...

De hemelbestormende torens van de gotische kathedralen deden a.h.w. nog een laatste poging om naar God te reiken voordat het materialistische [goddeloze] tijdperk definitief doorbrak....
Alhoewel de Gotiek en de duistere Saturnus-stemming in de wat lichtere periodes van de Renaissance, Barok en 18e eeuw op de achtergrond lijkt te zijn geraakt, is het de basisstemming van onze Noordwestelijke cultuur, en kom je het overal tegen.
In de wat lichter aandoende periodes waren de zuidelijke volkeren weer even sterker dominerend [Italië [en Spanje-Portugal] in de Renaissance- en de Barokperiode, Frankrijk in de 17e en 18e eeuw], maar zodra Engeland in de 18e eeuw als wereldmacht opkomt, keert de Gotiek weer in volle glorie terug als 'Neogotiek'.

De Gotiek is trouwens zo lang door blijven werken [in Noord-Europa tot in de 16e en 17e eeuw en later], dat hij in feite nooit echt weg is geweest....

In de 19e eeuw vinden we de ultieme triomf van het duistere materialisme, vooral in het Victoriaanse tijdperk, wat samenvalt met de triomf van de Neogotiek [bv. de bouw van het Londense parlementsgebouw en de voltooiing van de torens van de Dom van Keulen] en veel andere saturnale kunstuitingen zoals de Duitse landschapsschilderstijl [zie boven].

De associatie van de Gotiek met alles wat griezelig is, is een typisch engelse [Schotse] uitvinding uit de 19e eeuw.

In Engeland vond men in de 19e eeuw immers 'het griezelverhaal' uit, wat men verbond met de kunst van de Gotiek, vandaar dat men het griezelverhaal de 'Gothic novel' noemt... [bv. 'Wuthering heights' van Brontë, en 'Dracula' van Bram Stoker] [het is ook het tijdperk van het spiritisme en de grote mediums, zoals de uit Edinburgh afkomstige Daniel Dunglas Home]

De doorbraak naar het echte Vissentijdperk van de dominantie van de Noordelijke Noordzee-volkeren [vooral Engeland, als het toonaangevende volk van het Vissentijdperk] vond plaats rond 1848, met de ontdekking van Neptunes als nieuwe heerser over Vissen [1846], de 1848-revolutie [de machtsgreep van het grootkapitaal], de 'Goldrush'.
Wagner schreef in die tijd zijn 'gothic' Griezel-opera 'Der fliegende Holländer' in de Saturnale Vissentoonsoort D klein, de moderne mythe die het begin van het Vissentijdperk uitdrukt... [hij deed zijn inspiratie op tijdens een bootreis over de Noordzee!]
Ook begon Wagner in 1848 aan het libretto van 'Der Ring des Nibelungen', zijn levenswerk: een 4-delig muziekdrama die gaat over de vervloeking van de materialistische hebzucht naar geld en macht, het hoofdthema en de schaduwzijde van de moderne west-europese mens van het materialistische tijdperk.

Howdengelen - Edinburgh;
Nog steeds ziet men de Gotische- en Neogotische torens in een Noord-West-europees stadsbeeld boven alles uittorenen....

De Vlaamse Primitieven is een Laat-Middeleeuwse, Vroegrenaissancestroming waarin we nog duidelijk een verwantschap met de Saturnale sfeer van de Gotiek kunnen ervaren. In die periode is de kerk- en kathedralenbouw en religieuze kunst toonaangevend. De dominerende kunstvorm is in mijn theorie de architectuur, en opvallend is dat men in de schilderkunst ook vaak de architectuur sterk benadrukt ziet. Ook de beelden zijn nog niet losgekomen van het gebouw zoals in de renaissance zal gaan gebeuren, maar staan nog aan het gebouw vast, in een gotische nis, onder een afdakje...

De machtige kathedraal van Strassburg drukt een machtige autoriteit uit. Het gebouw lijkt wel God de Vader zelf te zijn in al zijn oppermachtige grootsheid...

Populair thema in de Middeleeuwen en bij de Vlaamse Primitieven, ook bij de ingang van de kathedraal vinden we vaak reliëfs met het Laatste oordeel....

Niet de opstanding, maar de dood aan het kruis werd voor de Westerse religieuze kunst en cultuur een centraal thema, het kruis als symbool van het lijden en sterven, wat natuurlijk een typerende saturnus-thematiek is...

De Dom van Keulen, een typisch duister ‘saturnusgebouw’…. Vormt ook een indrukwekkende combinatie met het 1^e deel van Bruckners 9^e symfonie [muzikale gotiek, volgens Ernst Kurth…], vooral het 1^e thema [ff-tutti], of het overweldigende slot, wat klinkt als de muzikale verbeelding van Apocalyptische visioenen…

Het laatste oordeel van Hans Memling [een van de 'Vlaamse Primitieven' uit de late Middeleeuwen / vroege Renaissance, de gotische periode dus] is ook wel heftig, vooral het rechterpaneel zoals de zondaars ter helle storten !!
Ook een typische Saturnus-stemming, de stemming van de ‘strenge rechter’ van het laatste oordeel, die angst en verschrikking oproept…
In mijn visie is de Gotiek de typische ‘Saturnus-periode’, wat je aan veel duistere gotische kathedralen kunt ervaren [vooral de Dom van Keulen!] , maar ook wel aan veel schilderijen van de ‘Vlaamse Primitieven’. In een van mijn cursus-afleveringen combineer ik dit schilderij met het slot van het 1^e deel van Bruckners 9^e symfonie, wat een zeer indrukwekkende combinatie is…
Muziek die je ook associeert met ‘apocalyptische visioenen’….

Hier storten de zondaars ter Helle, een griezelige zwarte duivel pookt het Hellevuur aan waar de verdoemden verder eeuwig hun straf moeten doormaken....

Christus als Wereldrechter van het Laatste oordeel, de Dies Irae, de dag des oordeels, wat Mozart en Verdi op indrukwekkende wijze in hun Requiem verbeeld hebben...

Michael, de aartsengel van de toekomst en de Apocalyps, de strijder Gods, is ook de zieleweger. Hij weegt de zielen der mensen na hun dood. Vandaar dat het Michaelsfeest in de Weegschaalperiode valt, die ook het Saturnische symbool van Vrouwe Justitia is. Michael is ook de aartsengel van de Zon, en de deugd van de zon is de gerechtigheid, door Breughel uitgebeeld in de vorm van vele verschrikkelijke straffen, executies en martelingen, die in de Middeleeuwen gebruikelijk waren in de rechtsspraak, zoals het afkappen van een hand na diefstal, het radbraken, martelingen, verbrandingen ed. De kerk en de overheid voerde een schrikbewind... Men projecteerde dergelijk soort praktijken ook op de geestelijke wereld. De voorstelling van Michael en Christus als wrede en strenge rechters zegt dus meer over de saturnale tijdgeest van die periode [overblijfsel van het juridische denken van de oude Romeinen...] als over deze wezens zelf. Tegenwoordig denkt men daar heel anders over.

Ook bij van Eyck storten de zondaars ter Helle bij het Laatste oordeel, de Dies Irae. Men ziet ook nog het skelet als symbool van de dood, Michael en Christus als strenge wereldrechter..

In de 19e eeuw komt de stroming van de Neogotiek op, door de hernieuwde belangstelling voor de Middeleeuwen. Dit drukt zich ook uit in de schilderkunst en literatuur.

De 'Gothic Novel' ontstaat, het griezelverhaal. De associatie van de Gotiek met alles wat saturnaal, griezelig en angstaanjagend is, is wellicht meer een creatie van de 19e eeuw als van de Gotische periode zelf.

Maar in de gotiek vinden we toch ook griezeldraken, zoals op het dak van de Notre Dame...

Schinkel: Cathedral and a Middle age town
Typisch voorbeeld van Neogotiek in de schilderkunst...

Het meest Noordwestelijk gelegen land is Canada, en daar vindt men veel beroemde Neogotische gebouwen, zoals dit kasteel uit Quebec... Een ?cht Saturnusland, met koude, strenge winters en geheel bedekt met duistere naaldwouden....

De gothiek is de typische bouwvorm van de meer saturnaal geaarde Noordelijke en Noord-westelijke volkeren. Hoe meer men naar het Noorden en Westen gaat, hoe meer de duistere sfeer en de steden met zwarte en donkerbruine gotische punttorens opvallen, vooral bij zo'n Noordelijk gelegen stad als Edinburgh....

Edinburgh, wat ik in 2003 bezocht vind ik een typische 'griezelstad' met haar vele zwarte punttorens en de huizen van donkerbruine stenen, een echte Noordelijke [gothische] ‘Saturnusstemming’….

Edinburg, Marc’s favorite gothic town…
Een zwarte, macabere griezeltoren, vlak bij de burcht.

Edinburg, Marc’s favorite gothic town…
De hele stad lijkt wel gebouwd van donkerbruine stenen...

Edinburg, Marc’s favorite gothic town…The North bridge
Als dit nou geen griezelstad is weet ik het niet meer...

Het zwarte, Neogotische monument voor de Schotse schrijver Sir Walter Scott, de schrijver van Ivanhoe, dus ook een Middeleeuws thema, verwijzend naar de 'dark ages'....

Een van de meest indrukwekkende gebouwen ter wereld, ook schitterend gelegen aan de Doneau en vanaf de heuvels van Buda, bv. vanaf het Visserbastion nabij de Matthias-kerk is het uitzicht op dit gebouw zoals ik het in 1981 mocht aanschouwen, adembenemend.

Alhoewel het een [Neo-]gotisch gebouw is doet het toch niet zo naargeestig Saturnaal aan, dat komt waarschijnlijk doordat het meer in de breedte is gebouwd, dus het verticale element wordt weinig benadrukt, en door de meer vriendelijke, en ook groots werkende Jupiter-achtige ronde koepel. Het heeft meer een Jupiter-achtig groots en verheven effect, denk ik, bovendien zijn de kleuren niet donkerbruin, zoals bv. de Dom van Keulen, maar wit en rood, wat al helemaal niet Saturnaal [somber, duister] werkt. Wit is meer het 'Zonne-effect' en rood hoort bij Mars. Samen met het rood en alle rode gotische puntvormen zou het misschien ook nog een meer Marsachtig effect kunnen hebben, verder kan het ook als zonnig en feestelijk worden ervaren door alle juichende torentjes die als jubelsprongen omhoog wijzen [net als bij Chambord...] en de stralende witte kleur...

Hier hetzelfde schitterende gebouw vanaf een heuvel in Buda.
Ik vermoed toch dat je het het meest ervaart als 'groots', als een vooral groot, groter, grootst en groots en majestueus Jupiter-gebouw dat imponeert door zijn indrukwekkendheid en enorme afmetingen...

De Zonnestemming treffen we al voor de gothiek al reeds vaak aan bij de Romaanse architectuur.

Niet alle gotiek werkt saturnaal, dat hangt van allerlei factoren af, zoals de kleur. Donkerbruin werkt natuurlijk totaal anders als wit, de Zonnekleur, en dan kunnen we de Gotiek zien zoals hij waarschijnlijk ook bedoeld werd, meer als een feestelijk Zonnegebouw. Hier missen we ook de punttorens zodat de verticale werking al minder extreem is... Dat werkt al weer heel anders... Meer koninklijk, Jupiter-achtig, denk ik ook...

In de zonnige mediterrane landen vindt men in de Gotische periode ook gotische gebouwen en -kathedralen, maar deze zijn in tegenstelling tot hun Noordwestelijke verwanten niet somber en dreigend, maar eerder vrolijk. Door het gebruik van wit , goud, en bonte kleuren, ontstaat een meer Zonnig effect wat natuurlijk ook past bij de meer zonnige aard van de bewoners van het Zonnige zuiden. Hier missen ook de 2 klokketorens aan de voorzijde die juist in de Gotiek vaak zo'n overweldigend groots en autoritair effect hebben [zoals bij de Dom van Keulen]...

In de binnenruimte is het ook vrolijk en licht en kleurrijk, bovendien missen hier de gotische bogen, die meer verticaal gericht zijn. De ronde bogen van de Romaanse stijl zijn vriendelijker van karakter en passen meer bij het zonnige karakter van de Italianen, die het woord Gotiek hebben ingevoerd als scheldwoord, dat was namelijk de bouwstijl van de Gothen, de barbaren uit het Noorden die in het beschaafde Italië tijdens de volksverhuizingen de boel kort en klein kwamen slaan... En uit het Noorden, daar kon toch niks goeds vandaan komen...

Chambord, 16th century Renaissance palace
ook dit gebouw is een vorm van Gotiek, maar hier werkt het heel anders...

Het jachtslot Chambord uit de 16e eeuw, de Renaissanceperiode. Dit vind ik nu een typisch 'Zonnegebouw', door haar witte kleur, vooral als je het op een zonnige zomerse dag ziet [zoals ik dat rond 1997 mocht ervaren] lijkt het met zijn honderden torentjes wel een overweldigende ode aan de vreugde, waarbij de torentjes wel op jubelsprongen lijken, die stralend, gelijk zonnestralen ons juichend tegemoet treden... Combineer dit eens met het slot van Bruckners 7e symfonie in het stralende E groot, de Zonne-Leeuwtoonsoort, of ik moet aan 'De Phoenix' van Marsman denken: 'Zon in mij, laai weer op, hart in mij, heb geduld, verdubbel het vertrouwen, de vleugelen, de nu nog moede en grauwe, oh wiek nu op uit uw verbrande takken, en laat den vaart en uwen moed niet zakken, het nest is goed, maar het heelal is ruimer!'

Kasteel van Hlubok; Ik vermoed dat dit een meer sprookjesachtig Neogotisch gebouw is, meer in de Eftelingstijl... Door de witte kleur evenzeer een feestelijk gebouw!

De Barok-, Renaissance-, en Romaanse architectuur zijn architectuurvormen die veel meer van de meer 'zonnig' ingestelde Zuid-europese volkeren uit het 'zonnige zuiden' uitgingen en daar meer verbreiding heeft gevonden als in het meer sombere Noorden en Noord-westen.
Ook in Zuid-Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk heeft het veel verbreiding gevonden, en in Latijns Amerika.
Wanneer men spreekt over het 'zonnige zuiden' is het misschien aardig te bedenken dat wanneer componisten naar 'het zonnige zuiden' verwijzen, zij dat vaak doen in de 'Zonnetoonsoort' A groot, zoals Mendelssohn in zijn 'Italiaanse symfonie', Tsjaikowsky in zijn 'Cappriccio Italien', Romsky Korsakow in zijn 'Cappricio Espagnol', en Enescu in zijn 'Roemeense Rhapsodie'....
Barokkunst heeft dan ook vaak iets zonnigs en feestelijks, en het ontstond in de Leeuwstad = Zonnestad Rome. Ook het Italiaanse volk geldt als een 'Leeuwvolk', een 'zonnig volk' dus...

Ook in de Barok-kunst treffen we veel vrolijke zonnestemmingen aan, vooral de gouden altaarstukken die de Zonnekracht van Christus uitbeelden... De absis uit de Sint Pieter is wel een van de fraaiste en meest indrukwekkende ! Hij is naar het westen gericht, en in de avond schijnt de zon er daadwerkelijk doorheen ! Rome geldt als de Leeuwstad, de stad van het koninklijke Zonnedier, en aan niets kan je dat zo duidelijk beleven als een deze absis!

Het machtige Benedictijner Barokklooster Melk op de heuveltop in zonnig wit en geel....

De Spiegelzaal te Versailles, met veel goud, het Zonnegoud voor de Zonnekoning....

In al deze voorbeelden van Russische kathedralenbouw ziet men gebouwen waaraan men een echte 'Zonne-stemming' kan ervaren. Goud is immers het Zonnemetaal en de stralende gouden koepels hebben een stralend en zonnig effect dunkt mij. Totaal tegengesteld aan onze duistere Neogotische donkerbruine bakstenen gotische kerken met haar lange, dunne en meer strenge, angstaanjagende puntvormen. Deze kathedralen zijn één groot feest van opstanding en vrolijkheid... Behalve goud ook veel vrolijke kleuren en de zonnekleur wit.... Kenmerkend van onze westerse kerken en godsdiensten is de thematiek van de dood, gesymboliseerd door het kruis [zie Caspar David Friedrich!], terwijl bij ons met Pasen de opstanding bijna vergeten wordt, alles draait om de afschuwelijk wrede kruisdood en het angstaanjagende kruis als symbool van de dood en het noodlot, pijn en lijden, denk aan het gotische kruis en het eind van Bach's Mattheus-passion wat met dood en verdriet eindigt... Diezelfde meer materialistische, pessimistische visie op het leven die kenmerkend voor het meer saturnale en ahrimanisch getinte Noordwesten drukt zich uit in onze naargeestige gotische kerkbouw. Onze 'Bewustzijns-ziele-cultuur' waarbij het IK in het stoffelijke lichaam is geïncarneerd, het 'graf van de ziel' is één voortdurende 'kruisdood'... In Oost-Europa daarentegen ligt [i.p.v. zoals bij ons op het winterse kerstmis] veel meer de nadruk op Pasen, en met name het idee van de opstanding van Christus uit de dood van het graf. In de lente, de paastijd vieren wij ook de opstanding van de natuur uit de dood van de winter... De Russen omhelzen elkaar na de Paasdienst en roepen elkaar toe: 'Christus is opgestaan!' 'Ja, hij is waarlijk opgestaan!' ... Het kruis van de Russen laat boven de kruising van de 2 houten planken vaak het beeld zien van de opgestane Christus... Dit hoopvol optimisme drukt zich ook uit in de veelkleurige, vrolijke Russische kerkbouw en de ronde, gouden koepels. Ook de ronde vormen zijn kenmerkend, het zijn meer vriendelijke Zonnevormen.

De Opstandings-kathedraal uit st. Petersburg: Gouden koepels en vrolijke kleurtjes... [zie boven!]

Volgens Steiner zullen de Slavische volkeren over ca. 1500 jaar, als het Waterman- of Geestzelf-tijdperk aanbreekt, het voortouw nemen in de creatie van een cultuur van broederliefde, -dat zal dan de vervulling van het ware, Christelijke communisme zijn.... Christus is volgens Steiner de op aarde verschenen Zonnegod, en niet een strenge en autoritaire, meedogenloze, met hel en verdoemenis dreigende Saturnus, wat de westerlingen ervan gemaakt hebben, en dat drukt zich uit in de stralende gouden kerken van Rusland....

Hoe meer men naar het Oosten en het Zuiden gaat, hoe minder saturnaal de architectuur, hoe meer ronde vormen, vrolijke kleuren, lichte kleuren, wit , hoe vrolijker en zonniger... Ook de Tai Mahal is zo'n vrolijk, wit gebouw met ronde vormen en fraaie ornamentiek ed.

Ama Masjid, India

Hetzelfde geldt voor veel Islamitische architectuur uit het Midden-Oosten en andere gebieden in Azi?.

De moskee van Cordoba

Het Alhambra in Granada

Edmund Dulac

Exotische Neostijlen

De synaogoge van Gkecske

De Synagoge van Boedapest

De Sacr? Coeur in Parijs, ook een wit zonnegebouw

De zonnestemming van de goudkleurige binnenzijde, de absis van de Sacr? Coeur

Een vorm van Neogotiek, maar het lijkt mij meer een exotische, Byzantijns-achtige stijl lijkt me: Le Notre Dame de Février uit Lyon

__________________________________________

Het verre Oosten

Het Himedzsi-kasteel uit Japan

Een wit Jugendstilgebouw vermoed ik... Het is in ieder geval romantische architectuur... En dat is wel bijzonder, want Jugendstil of Romantiek leent zich als Venus-stijl niet zo voor grote gebouwen, die macht en aanzien moeten uitdrukken. Verschijnt er dan toch een groot gebouw in romantische Art Nouveau-stijl, dan is dit het resultaat... Een prachtig wit gebouw.... Groot maar toch vriendelijk en heel esthetisch en misschien ook wel zonnig van karakter.... [???] Of kan men zeggen dat dit gebouw met zijn vriendelijke ronde vormen eerder iets moederlijks en vrouwelijks uitstraalt... ???

Hieronder een schema die iets laat zien van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________

Het gaat hier om de 1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg. Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint, maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange overgangsperiodes]

stijlperiode:    Gothiek/         Renais- Barok      Klassi- Roman-   Moder-   Post-
                        Vroeg-          sance                   cisme    tiek           nisme    moder-
                     renaissance                                                                          nisme ?

karakter: streng verheven groots zonnig passie humor dromerig
ascetisch koninklijk deftig harmonieus gevoel speels mysterieus

heersende/zich geestelijke adel      grooton-     burgerij    burgers volk          volk,
emanciperende stand        koning  dernemers   onderne-  kunste- midden-     vrouwen
klasse:                                          (koning)       mers        naars       stand       jeugd etc.

staatsvorm(en): theocratie  aristo-   absolu-   republiek    republiek  demo-    socialis-
                    cratie    tisme                                    cratie     tische
                                                                                         verzorgingsstaat

dominerende architec-   beeld-        schilder-    muziek    poezie en danskunst    levenskunst
kunstvorm:     tuur      houwkunst   kunst en  (absoluut)   literatuur   tv. cinema   karmakunst
                   kathedraal   standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,    reclame         kunst in
                                                                                         drama   commerciële   dienst
                                                                                                       muziek         v.h. leven

Bijvoorbeeld: Dom van   Michel-   Rembrand    Mozart       Novalis     Nijinsky        levenskunste-
Keulen     angelo      Barokinte-  Beethoven   Wagner    Michael        naar, de taak
                                 rieur                            Brontë    Jackson     van iedere mens

typerende   kerk-    hofmuziek    ceremoniële   concert-   salonmuziek Jazz, pop   therapetische
muziek-     muziek koormuziek muziek &      muziek,     lied, lyrisch volksmu-   muziek, gebruiks-
genres: missen   madrigalen   opera, ora-   symfonie,   pianostuk,   ziek, expe- muziek, impro-
             motetten ceremoni-   torium, con- sonate,     symfonisch    rimentele     visatorische mu-
                            ?le muziek   certen voor   kamer-     gedicht, mu- muziek       ziek, New age
                           canzona's     academiën    muziek,    ziekdrama      dansmu-    muziek
                           hofdansen                        komische [Wagner]     ziek, mtv
                                                                   opera

________________________________________________________________________________

* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.

** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00 jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10 en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog; 1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting; 1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog, einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.

Mercurius    Buik           begeerte   Libido           willen       kind
                   ledematen beweging speelsheid
Maan           geslacht     driften      onderbewuste        klein kind

Saturnustype: Ascetische wijsgeer, kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie

Jupitertype: Wijze leider, koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren

Marstype: Doener, willer, strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig

Zonnetype: Stralend charisma, vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder

Venustype: Verliefde kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin

Mercuriustype: Speels, vlot, snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt, charme

Maantype: Dagdromer, passieve levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig, meeloper