Verder naar: Rond 1800 en de 19e eeuw - 'Het marciale Neo-Romeinendom' / Around 1800 and the 19th century - 'Roman Heroism'
Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu
over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
De 18e eeuw / The 18th century
Zie onderaan voor meer informatie over de planeten en de kunstgeschiedenisperioden.
Rococo
Potsdam, Slot 'Sans souci', 'zonder zorg' van Frederik de Grote, in de vrolijke gele kleur en met bacchanten en satyrs uitgebeeld in de reliefs
Slot 'Zonder zorg'.... op de wijnberg
Potsdam, the Chinese Teahouse
Rococosculpture - Chinese people drinking tea, Chinese Teahouse
De 18e eeuw heeft in mijn visie meer een Zonnekarakter.
Het is lichter, vrolijker [en zonniger] als de Barok, men kan er ook een sterke mercuriale trek in herkennen, van speelsheid en beweeglijkheid,
lichtvoetigheid... Hier het Chinese theehuisje uit Potsdam, een vrolijk en
zonnig [ook wel mercuriaal...] Rococogebouwtje. Het Goud is de Zonnekleur, en
het Blauwgroen is de kleur van sterrenbeeld Leeuw, wier Heerser de Zon is, een
kleur die zeer geliefd was bij de 18e eeuwse adellijke architectuur...
Typisch vrolijk Rococo-plafond met
cherubijntjes, 'baby-engeltjes', en speelse krullen en versieringen...
The Swing
Mercuriale humor, ofwel opgeruimde, vrolijke zonnigheid in de kunst: De schommel. Bij deze juffrouw vliegt haar schoen uit tijdens het schommelen. Als dít nou geen mop is weet ik het niet meer....
Rococobuilding
Een typisch Rococogebouw, waarin we ook de speelsheid van Mercurius kunnen
ervaren...
Watteau - Cythera
De 18e eeuw /
the 18th century
'Grand Canale' in Venice / Venetië - Canaletto, 1697-1768;
De 18e eeuwse
schilderkunst ademt Apollinische evenwicht en harmonie, zoals in dit 18e
eeuwse schilderij van Canaletto... Na de excessen van de Barok en de Rococo
streeft men
onder invloed van het Rationalisme van de Verlichting naar een meer zakelijke
soberheid, een matiging, eenvoud, ook wel meer luchtigheid... dat had ook te
maken met de emancipatie van de burgerij, de 'Zonneklasse', in mijn visie...
De Groenmarkt gezien naar het Westeinde - Den Haag - 1765 - P. C. la Fargue 1729-82
Isaac Ouwater de Jonge - [1748-93] - Het Buitenhof gezien naar het Stadhouderlijk Kwartier - 1782, Den Haag
Turner: Highstreet
Dit schilderij vertoont dezelfde kenmerken als het vorige. Klassieke, klare
helderheid.
Joseph Mallord William Turner: Dido is
building Carthago
Een zonnig landschap met klassieke tempels....
Turner: The grand Canal in Venice, 1835
Ook dit schilderij heeft nog bepaalde 18e eeuwse trekken, maar gaat al in de richting van de romantische vervaging en is minder helder en nuchter als van Canaletto en de Hollanders.
Gbuda - Neoclassical architecture
In de 18e
eeuw ontstaat de Neoklassieke architectuurstijl. Als reactie op de drukke
ornamentiek van de Barok en Rococo [adellijke kunst] ging men weer de zuiverheid en eenvoud van de
Griekse Dorische tempelvormen nabouwen [samenhangend met de opkomst van het
Burgerdom]...
In het streven naar evenwicht en harmonie en het realiseren van de juiste
klassieke verhoudingen kunnen we iets ervaren van het Zonne-archetype, het
streven naar evenwicht en harmonie...
In de muziek vinden we dit bv. terug in het Freude-thema uit Beethovens 9e
symfonie.
Panthéon Parijs binnenaanzicht, het ultieme voorbeeld van de verheven Zonnestemming van de evenwicht en harmonie in de architectuur van het Neoklassicisme...
Weimar, Deutsches Nationaltheater.
Literatuur en muziek in de 18e eeuw
De 18e eeuw is bij uitstek de eeuw van de muziek. De
Middelklasse burger emancipeert zich, en voor het eerst ontstaat er een cultuur
van het openbare concert, waar je als gewone burger tegen betaling naartoe mag.
Ook opera's worden openbaar toegankelijk. De samenleving begint al minder
elitair te worden, onder invloed van de verlichtings-dealen.
Het is de eeuw van de muziek en de Oud-Vrijeschool-leraar en componist Henry
Zagwijn verbond 7 grote 18e eeuwse componisten met de 7 planeten, aldus:
Laat-Barok:
Bach - Saturnus
Händel - Mars
Klassiek:
Gluck - Zon
De eerste Weense school:
Haydn - Mercurius
Mozart - Venus
Beethoven- Jupiter
Vroegromantiek:
Schubert - Maan
Het is interessant dat te vergelijken met mijn visie op deze componisten in
samenhang met de 3 zielekrachten denken, voelen en willen. Zie hieronder.
De 19e eeuw is bij uitstek de eeuw van de literatuur in mijn visie [daarnaast
makt de schilderkunst ook en zeer belangrijke ontwikkeling door! Deze
Mars-Venus-kunstvormen hangen met elkaar samen, ook voor veel 19e eeuwse
schilderkunst moet men eigenlijk veel literatuurkennis hebben...]
Ook de muziek wordt literair: Het lied ontstaat [bv. Schubert, Schumann] als
belangrijk genre, het 'symfonisch gedicht', en het Wagnerse muziekdrama, waarbij
de tekst de muziek overheerst.
In de late 18e eeuw bereidt zich echter de Romantiek reeds voor, vooral in de
literatuur [Goethe, Schiller, Novalis] en in de schilderkunst [Friedrich,
Turner, Schinkel].
De 3 grote Duitse dichters zou men eventueel ook naar de 3 zielekrachten kunnen
karakteriseren zoals ik hieronder heb geprobeerd.
Sommigen verbinden
Schiller met denken en Goethe met willen, maar daar ben ik het niet mee eens,
want Goethe was een heel rustige, beleefde, vrij brave en rationele man,
bovendien een wetenschapper, een echte denker [Jupitertype] die bv. niets moest
hebben van Beethovens woeste, norse en weerbarstige rebellie [Mars] en zijn
muzikale krachtsexplosie in zijn 5e symfonie [in de marstoonsoort C], terwijl
Schiller een hemelbestormende idealist was, die politieke drama's schreef met
een gewaagde en progressieve inhoud. De onthullingen die hij wilde doen in zijn
drama 'Demetrius' werden hem fataal. Goethe was verstandiger... Hij kreeg een
waarschuwing van een geheime broederschap dat hij het project om dit drama van
Schiller te voltooien moest nalaten. Dat heeft hij gedaan. Daarom is hij wél
oud geworden. Ook zijn Faust-type is een echte denker en zoeker....
Denken
Voelen
Willen
[Saturnus, Jupiter, Mercurius] [Venus,
Zon,
Maan] [Mars,
Jupiter, Zon/Leeuw]
Diepzinnige wijsgeren en/of Vaak
jongestorven, feminine Strijdersnaturen, bereiden
geleerden = Saturnus/Jupiter
Venusnaturen; lieflijk, mooi, vaak een nieuwe tijd voor
of humoristen=Mercurius
teer, delicaat, verfijnd, vaak zoals Michelangelo
[Barok],
soms conservatief, worden Italiaans of
affiniteit met Italië Beethoven [Romantiek],
vaak oeroud [bv. Goethe] zoals Mozart,
Vermeer e.a. Schönberg [Modernisme]
[denken - heeft
affiniteit [voelen
heeft affiniteit met
[willen heeft affiniteit met
met het verleden, bv. Bach] het heden] [soms
lichtvoetig] de toekomst!]
Wijsheid,
wetenschap,
thematiek: Liefde [schoonheid] Moed, thematiek: Eer...
Geloofstrouw,
religie;
[de vrouw, de
Madonna]
Heldendom, strijd,
of milde ironie, afstand;
[het Maagdelijke blauw...]
rebellie, vernieuwing,
op zoek naar wetmatig- het
esthetische, levensvreugde, conflicten met gezag;
heden, de orde der dingen charme, gratie,
elegantie;
weerbarstig, grandeur;
bv. Religieuze muziek-Bach Italiaanse charme en
gratie; Politiek, revolutie;
Bach [Rameau] [Saturnus] Vivaldi
[Italiaanse charme] Händel
[opera, dan
Bach: fuga's & diep
gelovig Apotheose van de
Italiaanse oratoria+grootse koren]
Rameau: wetenschap-leerboek vioolmuziek-school
Summum van de Barok!
Goethe [Jupiter,wetenschapper] Novalis
[lyricus]
Schiller [de rebel]
[Jupitertype, wijs, aristocratisch, [de schone,
jonggestorven [weerbarstige rebel,
wetenschapper, Faust als mo- lyricus,
hoofdwerk in het te- politieke drama's,
derne
Ik-mens, denker, zoeker]
ken van gestorven geliefde] idealist, strijder]
Haydn [Mercurius]
Mozart [Venus]
Beethoven [Jupiter, Mars]
Humor in de muziek, brave
Affiniteit met Italië, Italiaan- Rebelse, hemelbestormende
kapelmeester, intellectueel, se opera,
lyricus, melodieën, natuur; idealistische republi-
symphonicus, langzame ont- geniaal, geïnspireerd,
charme; kein; strijder, bracht het
wikkeling naar rijpe klassieke jonggestorven idool v.d. Ro-
vuur in de muziek; affiniteit
stijl; kamermuziek; wijsheid mantici; vocale
kwaliteiten; met franse revolutie/Napoleon
[Gotiek]
[Renaissance]
[Barok]
Verder naar: Rond 1800 en de 19e eeuw - 'Het marciale
Neo-Romeinendom' / Around
1800 and the 19th century - 'Roman Heroism'
Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu
over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
_____________________________________________________
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke
adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie
tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper