Verder naar: De 19e eeuw / The 19th century
Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu
over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
Rond 1800 en de 19e eeuw / around 1800 and the 19th century
Zie onderaan voor meer informatie over de planeten-archetypen en de kunstgeschiedenisperioden.
Het marciale Neo-Romeinendom / Roman heroism
De tijd rond 1800 met de Franse revolutie en de
opkomst van Napoleon vertoont veel marciale trekken... De Marsklasse, het leger, geeft de toon
aan. De Oudromeinse Marsgeest lijkt weer te verrijzen in de grote veroveringen
van Napoleon. De tijdgeest had iets sterk heroïsch. [het is ook de tijd van de
Franse-revolutie-muziek en Beethoven] De Romeinse triomfboog, de
Arc de Triomphe werd gebouwd om deze heroïsche tijd te gedenken...
Francois Rude: La Marseillaise, relief on the arc of triumph, Paris
Dit heroïsche reliëf op de Parijse Triomfboog laat duidelijk de marciale, heroïsche sfeer zien die onder invloed van de heroïsche en roemruchte gebeurtenissen met de Franse revolutie en de Napoleontijd rond 1800 leefde.
Jaques Louis David [1748-1825] : The oath of the Horatii, 1784
Reeds voor de Franse revolutie zien we dat er onder invloed van het Neoclassicisme in de architectuur een herleving komt van de belangstelling voor de klassieke oudheid die in Frankrijk leidt tot een soort identificatie met het heldendom van de Oude Romeinen. Men kan vermoeden dat vanuit die die heroïsche sfeer, die in de tijdgeest leefde, zoals aan dit schilderij te zien is, überhaupt de Franse revolutie en de Napoleontische veroveringen mogelijk werden.... 5 jaar na dit schilderij brak de Franse revolutie uit [1789]...
J. L. David: The Sabine women, 1796-99
De Franse revolutie is 7 tot 10 jaar eerder uitgebroken, en evenals bij de Oude Romeinen is de koning ten val gebracht en is een republiek ontstaan. Napoleon is echter al aan zijn heroïsche opmars naar de macht begonnen...
J. L. David: Napoleon at St. Bernard
Rond 1800 trekt Napoleon over de Alpen. Hij is nu generaal en een soort herleving van Julius Caesar lijkt het wel... Ook Caesar was eerst consul en succesvol generaal, veroverde grote gebieden, streefde naar de keizerskroon en was populair bij het volk...
David: The coronation of Napoleon in 1804, 1807
Julius Caesar streefde naar de keizerskroon, en werd vermoord, maar zijn opvolger Augustus werd de eerste echte grote Romeinse keizer. Alvorens dit te bereiken en een soort Jupiter-positie te kunnen bekleden, moest hij op zeer marciale wijze nog vele heroïsche veldslagen uitvechten, oa. tegen Marcus Antonius en Cleopatra. Dit schilderij vertoont een marciale heroïek en een koninklijke, Jupiter-achtige plechtstatigheid. Napoleon verenigde in zijn persoon dus ahw. de geschiedenis van Julius Caesar en Augustus...
Ingres: Napoleon on his throne as emperor
Napoleon op zijn keizerstroon.
In 1804 was Napoleon keizer geworden. De republikeinen verafschuwden dat. Beethoven verscheurde het titelblad van zijn 3e symfonie, de 'Napoleonsymfonie' en veranderde de titel in de 'Eroica', 'de heldhaftige', toen hij hoorde over Napoleons kroning... Maar toen Napoleon later Wenen veroverde liet Beethoven meerdere werken ter zijner glorie aan hem voorspelen bij een concert. Beethoven, met zijn vurige, heroïsche, weerbarstige en vaak marciale stijl van muziek [beïnvloed door de heroïsche Franse revolutiemuziek] was als componist ahw. de muzikale equivalent van Napoleons politieke rol in de geschiedenis...
Ingres: The apotheosis
Ingres: De Apotheose
Ook uit dit schilderij spreekt heroïsch Romeins heldendom, verbonden met een Romeinse tempelvorm van het Neoclassicisme.... Het heeft echter ook nog een 18e eeuwse Zonnesfeer [in stijl ook], want de overwinnaar krijgt een laurierkrans op, en de de lier van Apollo wordt hem aangeboden, wat wil zeggen dat de overwinnaar een Zonnegod-positie inneemt. Ook de lauwer- of laurierkrans is van de Zonnegod Apollo. De laurierboom geldt als een Zonneboom. De mythe gaat dat Apollo verliefd was op de nymf Daphne en achter haar aan zat. Daphne smeekte de Godin Artemis om haar te redden van Apollo, waarop Artemis Daphne in een laurierboom veranderde. Sindsdien sneed Apollo uit haar takken en bladeren een laurierkrans om haar te eren... Wie de laurierkrans opzet identificeert zich dus met Apollo. Door de Romeinen werd de Zonnegod 'De onoverwinnelijke Zon' genoemd en ter zijner ere kroonde en lauwerde men de keizer tot een soort Zonnegod... Een keizer die als overwinnaar van het strijdperk terugkeerde in een een triomftocht, kreeg als beloning, als 'Apotheose' de kroning met de lauwerkrans als ware hij de Zonnegod zelf, de onoverwinnelijke Zon'... Dat is wat het schilderij hierboven uitdrukt.... Overigens werden om die rede in het oude Rome de vijanden van de keizer 'voor de Leeuwen gegooid', want het Leeuw was het Zonnedier, en de Zonnemacht van de keizer drukte zich uit in de leeuw, en als Leeuw verslond hij zijn vijanden....
Goya heeft in zijn schilderijen van de
Spaanse opstand tegen de Franse bezetter iets van dit marciale element laten
zien wat sterk in die tijd leefde, vooral in Frankrijk....
Delacroix: Liberti leading the people, 1830
Dit schilderij werd gemaakt naar aanleiding van de revolutie van 1830, een heroïsche poging van het volk om wederom een democratische republiek in te stellen. Het mislukte en een bloedbad was het gevolg. Pas de volgende revolutie in 1848 was een doorslaand succes, en korte tijd leek er weer een republiek mogelijk te worden, maar het neefje van Napoleon, probeerde, evenals zijn voorganger, de republiek weer om te vormen tot een keizerrijk, wat hem formeel gelukte. Dit gehele tijdperk lijkt dus wel een soort herhaling van het Oude Rome te zijn, want ook nu weer zien we de volgorde: Koninkrijk, republiek, keizerrijk. Alleen is dan de regeringsperiode van Napoleon III eerder te vergelijken met de latere Romeinse keizers, vlak voor de volksverhuizingen... de tijd van innerlijke verzwakking, waarbij het Christendom staatsgodsdienst werd en het rijk langzamerhand in elkaar begint te storten...
Thomas Couture, 1847, The Romans in the Time of decadence
De Romeinen uit de tijd van de neergang, het pronkstuk van Musée d'Orsée,
Parijs.
Nadat Napoleon in 1815 verslagen was ontstond weer een ouderwets koninkrijk o.i.v.
het Metternich-regime. De sfeer bleef echter nog lang heroïsch en
strijdvaardig. In 1830 en 1848 waren er revoluties.
Er ontstond in Parijs een operavorm met veel veldslagen, revoluties en
bloedbaden e.d.: de 'Grand opéra'....
Nadat Napoleon III na 1849 de macht had gegrepen en er een nieuw keizerrijk
]Romeinse stijl....in werkelijkheid had Engelenad de wereldmacht, maar Napoleon
mocht van Engeland nu voor de buitenwereld wat ongevaarlijk, pronkerig
'Keizersgedrag' vertonen...] was ontstaan werd Parijs herbouwd als een imitatie
van het Oude Rome.... Dit 'Oude Rome' was echter decadent en miste de 'pit' en
de marciale esprit van de Napoleontijd [vergelijkbaar met de glorietijd van
Julius Caesar en Augustus...] . Evenals rond 400 het oude Rome door de Germanen
onder de voet werd gelopen omdat ze decadent, innerlijk verzwakt waren, zo werd
Napoleon III in 1871 door Pruisen verslagen, de Germanen uit het moderne
Duitsland....
Ruiterstandbeeld van Lafayette.
De 19e eeuwse beeldhouwkunst bleef lange tijd
steken in dit heroïsche idioom. Doordat het een zeer dure kunstvorm is bleef
het voorbehouden aan de hogere klassen, en in de 19e eeuw ontstond er een grote
'monumenten- en standbeeldenwoede'...
Ruiterstandbeeld van Jeanne d'Arc uit Chinon
Vanuit een conservatieve instelling van het verheerlijken van het verleden waardoor hele steden in replica's van het Oude Rome veranderden en vele musea ontstonden, wilde men alle grote personen en gebeurtenissen gaan eren met standbeelden en monumenten. Dit standbeeld hierboven heeft natuurlijk een typisch heroïsch Marskarakter.
Het monument voor Victor Emanuel II in Rome, is een sterk fascistisch aandoend typisch pompeus
Mars-gebouw en een voorbeeld van de 'herdenkingsmonumentenwoede' van de 19e eeuw....
Völkernschlachtmonument
Een ander voorbeeld van de 'herdenkingsmonumentenwoede' van de 19e eeuw....
Verder naar: De 19e eeuw
/
The 19th century
Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
----------------------------------------------------------------------
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke
adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie
tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper