14/ Mercurius:
Humor en Modernisme /
Mercurial artforms and Modernism
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
Hermes [Mercurius]
Ondersubmenu 12:
Het masker, de karikatuur en het Expressionisme
Picasso en Ensor
Bologna: Mercury
Picasso - de karikatuurstijl en het masker
Mercurius maakt eigenlijk een karikatuur van iets.
Ook bij Picasso treffen we dit karikaturale element aan. Zijn kunst is ook primitivistisch, en heeft te maken met de wereld van het masker, wat je veel aantreft in de [primitieve...] kunstvormen van de derde wereld.
Pulcinella-masker van Veneto
Het gaat hier dus om de duivel, de Mephisto in de mens die een karikatuur van de echte mens maakt, zoals in het scherzo van de symfonie, of zoals in de parodiestijl van Strawinsky's 2e periode, die van de eerbiedwaardige werken uit het verleden in zijn Neo-klassieke muziek grappige parodieën maakt...
Strawinsky deed dat voor het eerst in Pulcinella. Het gaat over de clown die iedereen bij de neus neemt. In Pucinella maakte hij van een Pergolesi-concert uit de eerbiedwaardige, Jupiter-achtige Barokperiode, een grappige, speelse en verfrissende parodie.
Meisje
Portret van Av Marie
Het masker als demonische karikatuur - Het Expressionisme
Maskers kunnen enerzijds grappig en mercuriaal-humoristisch zijn, maar het kunnen ook afschrikwekkende karikaturale duivelskoppen, [dierenkoppen...] zijn met een demonische zwart magische werking, zoals bij sommige Afrikaanse maskers. Het Afrikaanse masker was dan ook belangrijkste inspiratiebron voor Picasso.... Zijn stijl is dan ook een vorm van Primitivisme in zijn simpele directheid.
De dames van Avignon, 1907.
Maar het masker kan ook macaber en demonisch-afschrikwekkend zijn... Dit schilderij is ook een vorm van Expressionisme. Picasso vervormt de gezichten van deze dames van lichte zeden tot schokkende macabere maskers... Wellicht wil hij daarmee iets uitdrukken van de 'innerlijke verdorvenheid' van deze 'gevallen vrouwen'.... Het afschrikwekkende karikaturen geworden... Misschien wil hij daarmee iets uitdrukken van de innerlijke verloedering en vergroving die optreedt als je dit soort 'werk' moet doen...
Moderne kunst is dus in
feite vaak het zichtbaar maken van de dubbelganger, de innerlijke demon....
James Ensor en het
masker van de Belgen
1860-1949
Zelfportret met maskers - 1899
James Ensor was wat betreft het
creëren van karikaturale maskers, lugubere clownsgezichten en macabere,
vervormde doodshoofden ed. dus al een voorloper....
Reeds rond 1880 ontstaat bij hem deze thematiek in zijn kunst...
De vertwijfeling van Pierrot - 1892
Ensor was een Belg van Engelse komaf. Zijn fascinatie voor dit thema heeft mogelijk te maken met het feit dat het Belgische volk als een Tweelingenvolk geldt en Mercurius is de heerser over Tweelingen.
Tweelingen
De Tijl Uilenspiegel van de Belgische schrijver Charles de Coster is in feite de
typische Belg die zijn tong uitsteekt naar het polaire volk, de waardige
Spanjaarden, een Jupiterachtig, trots Boogschuttervolk, gerepresenteerd door
Phillips de Tweede....
-Zie het volgende hoofdstuk over de symboliek van Sinterklaas.
Het masker heeft ook te maken met Ensors fascinatie voor Carnaval ['Mien, waar
is mijn feestneus'], een typisch Belgisch feest, en andere Belgische
volksfeesten met massale optochten ed.
Hij wilde net zoals Leonardo met zijn karikaturen vooral de grove, volkse
massamens uitdrukken, want het mercuriustype is zeer talrijk onder het 'gewone
volk', de 'massa'.
Ook hangt Mercurius samen met de leugen [de leugen is immers 'de
smeerolie van de sociale omgang', -zie de typische Mercuriusfilm 'Liar liar'].
De 'gewone burgerman' [die vlot en mercuriaal in de omgang is] leeft eigenlijk
in het element van de leugen. De meeste mensen doen zich immers anders voor dan
ze zijn en hebben dus een masker voor.... Met Carnaval laten de mensen zich in
feite in hun ware [geestelijke] gestalte zien, ze laten letterlijk een masker
zien...
Mahlers parodistische stijl heeft vooral te maken met zijn haat
jegens de huichelachtigheid van de gewone burgerman, die zich heel netjes
voordoet, maar ondertussen een egoïstisch, hebzuchtig, gulzig en wellustig,
vunzig beest is die alleen maar met de bevrediging van zijn lagere lusten bezig
is.... ['hoe gaat het met u' zegt men tegen elkaar, -alsof de vrager dat een
moer interesseert.... -of: netjes doen 'zoals het hoort' en ondertussen stiekem
naar de hoeren gaan en / of pedofiele incest met je dochter plegen...]
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
__________________________________________________________
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper
_________________________________________________