Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu
over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
De Gotiek /
Gothic art
ca. 13e - 15e/16e eeuw /
13th - 15th/16th century
Karl Friedrich Schinkel - 1781-1841
Kopie von Wilhelm Ahlborn
Gotischer Dom am Wasser - 1823
Een romantische interpretatie van een gotische
kathedraal door Schinkel
Ondersubmenu 1/ Inleiding
Verder naar:
2/ Noordelijke Gotiek I
De Gotiek
Een nieuw tijdperk nadert
De West-Europese [Engelse-] periode* is het 5e
na-atlanische cultuurtijdperk* [vanaf 1413], het Vissen-tijdperk*, waarin
de mensheid vooral aan de ontplooiing van de 'Bewustzijnsziel-ziel"* moet werken,
volgens de Antroposofische opvatting over de wereldgeschiedenis.
------------------------------------------------------------------------
* Voor meer informatie over de betekenis van het Vissentijdperk, zie
[submenu 1/
Joffra
en de planetaire archetypen] het gedeelte over
Jupiter, en wel het commentaar onder het plaatje van Sterrenbeeld Vissen [van
Joffra]....
Voor informatie over de kunstperioden en de 7 planeten, zie onder.
--------------------------------------------------------------------------------
In de Late Middeleeuwen wordt het Bewustzijns-ziele-tijdperk a.h.w. al voorbereid.
In het Vissen-tijdperk worden vooral de Noord-Europese volkeren dominerend [de
rond de Noordzee levende volkeren], de zeevarende volkeren die in die tijd
[begin 15e eeuw] met de ontdekkingsreizen over zee begonnen [als echte
'Vissen'...].
De Romaanse kunst is nog een voortzetting van het Grieks-Latijnse
tijdperk.
-In de kunstgeschiedenis wordt de Gotiek als de eerste echte originele
cultuurimpuls gezien die van de Noordelijke volkeren uitging [het ontstond in
Noord-West-Frankrijk en ook in Engeland en Duitsland verspreidde het zich weldra], en in
dezelfde tijd ontstond in Parijs, rond de Notre Dame de eerste vorm van
meerstemmigheid in de muziek, wat evenzeer een symptoom was van een
bewustzijnsverandering en van het ontwaken
van de Bewustzijnsziel.
-We vinden een steeds sterker wordend individualisme, in de schilderkunst ontstaat bv. het
portret, en daarna
het zelfportret.
-Het ontstaan van het perspectief in de schilderkunst en het
genre van het stilleven was het symptoom voor een grotere belangstelling voor de
aardse wereld.
In de sterk verticale tendens van de Gotiek kunnen wij iets ervaren van het
individualisme van de moderne Bewustzijns-ziele-mens, de 'Ik-mens'.
Het Saturnus-type is ook de 'Ikbewuste mens'...
Deze sterk verticale tendens drukte zich ook uit in de mode van de punthoeden en de schoenen met lange punten.
In het Bewustzijnsziele-tijdperk incarneert het Ik van de mens in zijn stoffelijke lichaam, vandaar de sombere tendens van de Noordelijke mens, want het stoffelijke lichaam is 'het graf van de ziel', de ziel wordt dus a.h.w. 'gekruisigd' aan de materie [vandaar de fascinatie voor het kruis en de dood als thema]. Zijn ziel 'sterft' aan het materialisme...
De moderne mens wordt hoe langer hoe meer een 'dode ziel', zonder hart, denk daarbij aan de kille en onmenselijke doodsheid en zielloosheid van veel moderne architectuur, en aan veel afzichtelijke uitwassen van de moderne kunst....
Dürer: De ridder met de duivel
In de Gotische periode voelde men dat er een duister tijdperk in aantocht
was, men voelde de dood van de ziel naderbij komen, vandaar het typische 15e
eeuwse genre van de 'Dodendansen', en het succes wat Dürer had met zijn
gravures over de Apocalypse.
[De dood is antroposofisch gezien 'Ahriman', en de Duivel is 'Lucifer'; In dit
tijdperk begint dus in nog sterkere mate als daarvoor 'de dans met de duivel'
[de zelfzucht] en 'de dans met de dood' [het materialisme]...
De hemelbestormende torens van de gotische
kathedralen deden a.h.w. nog een laatste poging om naar God te reiken voordat
het materialistische [goddeloze] tijdperk definitief doorbrak....
Alhoewel de Gotiek en de duistere Saturnus-stemming in de wat lichtere periodes
van de Renaissance, Barok en 18e eeuw op de achtergrond lijkt te zijn geraakt, is het de
basisstemming van onze Noordwestelijke cultuur, en kom je het overal tegen.
In
de wat lichter aandoende periodes waren de zuidelijke volkeren weer even sterker
dominerend [Italië
[en Spanje-Portugal] in de Renaissance- en de Barokperiode, Frankrijk in de 17e en 18e eeuw],
maar zodra Engeland in de 18e eeuw als wereldmacht opkomt, keert de Gotiek weer
in volle glorie terug als 'Neogotiek'.
Gotische en Neogotische torens in Edinburgh
De Gotiek is trouwens zo lang door blijven werken [in Noord-Europa tot in de 16e en 17e eeuw en later], dat hij in feite nooit echt weg is geweest....
Een romantische interpretatie van Gotiek door Caspar David Friedrich
In de 19e eeuw vinden we de ultieme triomf van het duistere materialisme, vooral in het Victoriaanse tijdperk, wat samenvalt met de triomf van de Neogotiek [bv. de bouw van het Londense parlementsgebouw en de voltooiing van de torens van de Dom van Keulen] en veel andere saturnale kunstuitingen zoals de Duitse landschapsschilderstijl [zie boven].
De associatie van de Gotiek met alles wat griezelig is, is een typisch engelse [Schotse] uitvinding uit de 19e eeuw.
In Engeland vond men in de 19e eeuw immers 'het griezelverhaal' uit, wat men verbond met de kunst van de Gotiek, vandaar dat men het griezelverhaal de 'Gothic novel' noemt... [bv. 'Wuthering heights' van Brontë, en 'Dracula' van Bram Stoker] [het is ook het tijdperk van het spiritisme en de grote mediums, zoals de uit Edinburgh afkomstige Daniel Dunglas Home]
Edinburgh, een zeer duistere gotische kerktoren nabij de burcht
De doorbraak naar het echte Vissentijdperk van de dominantie van de Noordelijke Noordzee-volkeren
[vooral Engeland, als het toonaangevende volk van het Vissentijdperk, -zie het
volgende hoofdstukje] vond plaats rond 1848, met de ontdekking van Neptunes als
nieuwe heerser over Vissen [1846], de 1848-revolutie [de machtsgreep van het grootkapitaal], de 'Goldrush'.
Wagner schreef in die tijd zijn 'gothic'
Griezel-opera 'Der fliegende Holländer' in de Saturnale Vissentoonsoort D
klein, de moderne mythe die het begin van het Vissentijdperk uitdrukt... [hij
deed zijn inspiratie op tijdens een bootreis over de Noordzee!]
Ook begon Wagner in 1848 aan het libretto van 'Der Ring des Nibelungen', zijn
levenswerk: een 4-delig muziekdrama die gaat over de vervloeking van de
materialistische hebzucht naar geld en macht, het hoofdthema en de schaduwzijde
van de moderne west-europese mens van het materialistische tijdperk.
Howdengelen - Edinburgh;
Nog steeds ziet men de Gotische- en Neogotische torens in een
Noord-West-europees stadsbeeld boven alles uittorenen....
Het Engelse volk als
pioniersvolk van het Bewustzijnszieletijdperk
Aangezien het Engelse volk het modernste
volk is, bij uitstek het toonaangevende Bewustzijnszielevolk van de moderne
tijd, zijn zij vaak met allerlei ontwikkelingen als eerste gekomen. Zo hadden
zij als eerste een grondwet, de Magna Carta, hadden als eerste de terts in de
harmonie geaccepteerd in de late Middeleeuwen [14e eeuw], waren een eeuw eerder
met de Industrialisatie als het vasteland [18e eeuw], hadden als eerste een
republiek en de macht van de koning gereduceerd [17e eeuw]. De Beatles
komen uit Engeland, een Amerikaan [Amerikanen zijn Engelsen] vond de cluster uit
[Henry Cowell] en Charles Ives had al voor de 1e wereldoorlog en in het
Interbellum de meest verbluffende muzikale experimenten gedaan die bij ons pas
na de 2e wereldoorlog aan bod kwamen.
Astrologisch is het Engelse volk een 'Ramvolk', en de Ram is
de pionier die altijd vooruitloopt en met alles het eerst komt....
Wat dat betreft is het Engelse volk dus typisch een Ramvolk, een pioniersvolk...
Verder naar:
2/ Noordelijke Gotiek I
Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu
over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke
adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie
tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper