13/ Antroposofische kunst en architectuur [het Goetheanum] / Antroposophical art
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [14: Mercurius en het Modernisme]
Wie
meer wil weten over de antroposofische wereldbeschouwing klikt hier.
_______________________________________
Verder naar het
volgende ondersubmenu:
4/ Het eerste goetheanum van Rudolf Steiner
Ondersubmenu
3:
Rudolf Steiner en voorbeelden van antroposofische schilderkunst
Rudolf Steiner
Rudolf Steiner
Rudolf Steiner - lichtesweben - 1911
- für die Uraufführung des zweiten Mysteriendramas - Die Prüfung der Seele.
Rudolf Steiner was zelf natuurlijk geen professioneel kunstschilder. Hij was
iemand die aan kon geven in welke richting kunstenaars konden zoeken om een
nieuwe vorm van spirituele kunst te creëren. Ter demonstratie heeft hij dingen
wel zelf geschilderd, maar ik weet niet of we dit moeten aanmerken als zijnde
representatief voor het peil van de antroposofische kunst. In dit schilderij,
als decorstuk bedoeld heeft hij wellicht getracht iets uit te drukken van de
imaginatieve wereld en de wezens die daar leven. De hoofdpersoon van het
genoemde toneelstuk, Johannes Thomasius, is een kunstschilder die op zoek is
naar een verbinding met de geestelijke wereld, en die zijn imaginatie heeft
proberen uit te drukken in een schilderij.
_______________
Voorbeelden
van Antroposofische schilderkunst
Examples of antroposophical paintings
Hilde Boos-Hamburger - Feuer - Licht und Erde - 1926-35
John L. Lismer - Spiritual Encounter
De opgestane Christus en
zijn heraut de Zonne-aartsengel Michael
Christ risen and St. Michael - archangel of the Sun
Ninette Sombart: The empty grave / das leere Grab
Hieronder nog enige voorbeelden van antroposofische schilderkunst. Het thema van de opstanding van Christus is altijd een belangrijk gegeven voor de antroposofische wereldbeschouwing.
Gerhard Reisch: Eastern / Ostern / Pasen 1957
In dit schilderij kan je goed de invloed van de kleurenleer van Goethe zien, namelijk de wijze waarop antroposofische schilders rekening houden met de oerwetten van de kleurenleer. We zien hier de kleuren in de volgorde van het kleurenspektrum, en bovendien zien we vanuit de onderkant naar boven toe een opstijgen naar de lichtere kleuren, de weg van duisternis naar licht, va dood naar opstanding dus... Van onder naar boven zien we de kleuren: zwart, paars, blauw, groen, geel, oranje, rood...
Dit is een van mijn lievelingsschilderijen: Michael,
de heroïsche Zonne-aartsengel die de strijd aanbindt met de draak…
Janet Jordan: 'St. Michael and the dragon';
Antroposofisch schilderij met een typische Michaelische Zonnestemming; Michael is de Zonne-aartsengel, en de kleuren wit, geel en goudgeel zijn ook de typische zonnekleuren....Dit vind ik ook een zeer fraai schilderij! Deze 2 schilderijen in het geel van Michael passen bv. mooi bij het slot van Beethovens 9e symfonie... [D groot, Tweelingentoonsoort, hoort bij de lichte kleur geel [het is juni, de zon heeft haar hoogste punt bijna bereikt!] , maar geldt ook als de Zonnige Michaels-overwinnings-toonsoort, de ultieme overwinning van het licht op de duisternis...]
Max Wolfhügel, Aquarellskizze - Sankt Michael
David Newbatt: Michael as
protector of the earth / Michael als globebeschermer
David Newbatt
Een mijns inziens zeer goede
schilder van de Camphill-gemeenschap Caimlee uit Aberdeen.
David Newbatt : The Bridge
/ Die Brücke, from Goethe's fairy tale : 'The green Snake and the Beautiful
Lily'
David Newbatt -Baptist Preaching in the Wilderness - A mood of St. Johnstide
David Newbatt St. Michael, from the Gaelic Prayer
David Newbatt - the bridge
David Newbatt - St. Hildas
David Newbatt - Evening Landscape - The Loch
An Autumn mood
Newbatt - Across the Desert - from the story of The Other Wise Man
Newbatt - Light - Cloud and Mountain - An Ascension mood
Sunset - 1985
David Newbatt: Michael
with spear of light / Michael met lans van licht;
David Newbatt: Michael with sword of light / Michael met zwaard van licht;
Margarethe Hauschka
Het echtpaar Hauschka is in de
antroposofische beweging erg bekend vanwege alle cosmetische Hauschka-artikelen
die in natuurvoedingswinkels ed. verkocht worden.
Meneer Hauschka was ook een
wetenschapper die vele belangwekkende onderzoekingen heeft gedaan op het gebied
van de alternatieve wetenschap.
Mevrouw Hauschka was ook kunstzinnig therapeute die ook een boek over
kunstzinnige therapie heeft geschreven.
Ik krijg soms de indruk dat haar
aquarelstijl een beetje de norm voorde antroposofische schilderstijl is
geworden, zoals dat ook in schildercursussen ed. wordt gehanteerd.
Adler - Löwe - Stier
Dit schilderij is wel
interessant vanwege de betekenis: De 3 dieren uit het astrale kruis in de
dierenriem symboliseren de 3 zielekrachten.
-De Adelaar [Schorpioen] het denken,
-Leeuw voelen, en
-Stier willen.
Opmerkelijk is de toegepaste kleur bij deze 3
symbooldieren:
-Denken-Adelaar in het blauw.
Blauw is ook de kleur van Saturnus [en Maagd] en een saturnustype is ook de
echte denker. Eigen aan het blauw is dat het naar buiten toe afsluitend werkt en
naar binnen toe straalt, zoals in alle bekende
Maagd-Maria-Madonna-schilderijen te zien is [zie ook hieronder bij Sombart]. Het
denken is ook per definitie naar binnen gericht terwijl het willen naar buiten
toe is gericht. [het voelen houdt het midden daarin: sympathie=naar buiten,
antipathie=naar binnen]
-Het tegendeel, willen-stier is in het rood-oranje-geel, de naar buiten gerichte
kleuren.
Rood is de kleur van Mars, het Marstype is per definitie een wilstype. Mars is
ook de heerser over Ram, en ook Ram hangt met de kleur rood samen. Oranje is ook
de kleur van de de Stier zelf, en geel straalt naar buiten toe als polariteit
tot blauw. Deze 3 kleuren [rood-oranje-geel] hangen samen met de lentetekens [Ram-Stier-Tweelingen],
en dat is de tijd van het jaar wanneer de natuur zich weer naar buiten toe
keert.
-Leeuw-voelen is in het Groen, geel en ook groen-blauw.
Groen is de kleur van Venus, per definitie het gevoelstype. Groenblauw is de
kleur van de Leeuw. Maar ook hangt voelen met de Zon samen, de middenpool van
het hart, het zonne-orgaan.
Dat vinden we ook in het goudgeel, misschien dat het groen-geel een beetje als
goudgeel werkt....
Opmerkelijk is dat ook weer de kleurenvolgorde van het kleurenspectrum is
aangehouden: Rood-oranje-geel-groen-blauw...
Margarethe Hauschka - Träumende
Erde
Romantische Landschaft
Avondvrede op Iona
Licht op de zee
Kristallen
Verkondiging aan de herders
Ninetta Sombart
Weihnacht / Christmas
Zoals bovenbeschreven: In tegenstelling tot de kleur neigt de kleur blauw ertoe naar binnen te stralen, en daarom is het de kleur van de Maagd. Van de Maagd Maria, de Madonna.
Glanz der Seele
De blauwe mantel werkt als een bescherming om iets kostbaars en iets teers, maar ook iets heel verhevens en lichtends, namelijk het kosmische wereldlicht van Jezus Christus, dat in haar schoot werd geboren, te beschermen.
Himmelskönigin
Ook is de Maagd in het blauw daarom het symbool van de ziel van de
mens in wier schoot de geest, het geestzelf geboren kan worden. Christus
symboliseert dan ook het hogere, het geestelijke in iedere mens, het innerlijk
licht. Dat is ook een heel intiem gebeuren.
Ook is blauw de kleur van Saturnus. Saturnus is naar buiten toe,
net zoals maagd, enigszins vijandig en afwerend. Een loden mantel die alles
afsluit, zo is ook de kleur blauw. Maar in het verborgen innerlijk van de
Saturnusmens laait een vuur, een laaiend innerlijk vuur, de geestdrift voor het
goddelijke, het hogere.
Saturnus staat ook op de grens tussen ziel en geest, want boven de
planetensferen beginnen de sterrensferen. De planeten symboliseren de ziel, de
sterren de geest. Saturnus raakt aan de sterren, aan de geest...
Vandaar dat Saturnus ook de strenge wachter op de drempel is, want
iedere leerling op het pad naar verlichting moet eerst voorbij de strenge
wachter vooraleer hij de sterrenwereld van de geest kan binnentreden, vanuit de
wereld van de ziel. Saturnus staat daar dan vermanend op de drempel, de grens
tussen ziel en geest, als de Slang Oeroeboeros, die de poort naar de hemel, het
paradijs bewaakt, waar de mensheid bij de zondeval uit is verdreven toen hij
zich met de aardesfeer verbond.
Zijn oproep is de roep naar zelfkennis: 'Ken uzelve', anders word
je bij binnentrede in het rijk van de geest verslonden door de draak van de
zelfzucht en het egoïsme, de schaduw, de innerlijke demon. Op die wijze zijn al
velen in het gekkenhuis terecht gekomen, omdat ze onvoorbereid de geestelijke
wereld zijn betreden.... [voor men het rijk van de geest betreedt moet men eerst
de confrontatie aangaan met het boze in zichzelf, de
schaduw, de dubbelganger, de wachter op de drempel, de draak, de slang, met moet
gelijk Michael de draak verslaan, de draak in zichzelf....]
De doop in de Jordaan - Jordantaufe
Toen Jezus 30 jaar oud was vond de doop in de Jordaan plaats. In het lichaam van Jezus leefde tot op dat moment het IK van een incarnatie van De grote Zonne-ingewijde Zarathustra, uit de Perzische mythologie, die de brenger was van de verering voor de Zonnegod Ahura Mazdao.
Taufe
Datzelfde wezen [Ahura Mazdao], de Zonnegod incarneerde tijdens de doop
in de Jordaan in het lichaam van Jezus en leefde daarna 3 jaar in dit lichaam
vooraleer deze machtige, alomvattende goddelijke geest, na de kruisdood op
Golgotha, zich verbond met de aarde en de mensheid. [Het is ook hetzelfde wezen
dat door Echnaton als Aton, de Zonnegod werd vereerd; Zijn humane beleid als
Farao was al in zekere zin een voorafschaduwing van het latere Christendom...]
Das leere Grab
Na de kruisdood verbond
Christus zich met de aarde en de mensheid. Op deze afbeelding is goed te zien
dat het bij de kruisdood niet zozeer gaat om de tragische dood van een
mensenlichaam, waar in onze materialistische cultuur zo de nadruk op ligt,
gesymboliseerd door het kruis, maar op de vreugdevolle opstanding van de geest.
De onverwoestbare geest, die niet kan sterven, maar die de grootse overwinnaar is
van de beperkingen van de stof.
Pfingsten - Pinksteren
Na drie dagen, op Paaszondag,
verscheen Christus aan de discipelen in zijn zg. 'Opstandingslichaam'. Hij was
toen gedurende enige tijd fysiek zichtbaar als een soort etherische
licht-gestalte maar na enige tijd loste dit op in de etherische wereld, de zg.
'Hemelvaart'. Daarna waren de discipelen enig tijd van slag, zonder de merkbare
aanwezigheid van hun geliefde meester. Toen volgde het wonder van Pinksteren:
Vurige tongen storten zich over hen uit....
Wat betekent dit?
In feite betekent dit
het ontwaken van de geestdrift, het innerlijk vuur van de geest, het geestzelf
in de discipelen, ofwel 'de heilige geest'.
Door het geestzelf [manas] kan namelijk ook een nieuwe vorm
van liefde en verbondenheid met elkaar ontstaan: de broederliefde.
Dat wijst ook vooruit naar het toekomstige Watermantijdperk, het
tijdperk van de ontwikkeling van het Geestzelf, het 6e na-atlantische
cultuurtijdperk, als de Slavische volkeren toonaangevend zullen worden in de cultuur
en een nieuwe cultuur van de broederliefde zullen creëren....
___________________
Verder naar het volgende
ondersubmenu:
4/ Het eerste goetheanum van Rudolf Steiner
______________________________________
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [14: Mercurius en het Modernisme]
___________________________________________________________________
Dit menu is
onderverdeeld in de volgende 'ondersubmenu's':
1/ De Voorgeschiedenis: Turner, het Impressionisme en de sluiertechniek
2/ Geestverwanten [Polder, Pape e.a.]
3/ Rudolf Steiner en voorbeelden van antroposofische schilderkunst
4/ Het eerste goetheanum van Rudolf Steiner
5/ Het 2e Goetheanum, decorbouwstijl van de mysteriedrama's
6/ Antroposofische- en organische architectuur
7/ Organische architectuur, Makovez
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Bronté Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
ële muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper